Nghi lễ săn bắn nguyên thủy của người Thổ Gia lên màn ảnh quốc tế

Cột rơm quanh người, hét bằng tiếng Thổ Gia — điệu Mao Cổ Tư của huyện Long Sơn được dựng lại trọn vẹn trong một bộ phim 9 phút 45 giây.

Người biểu diễn khuỵu gối, toàn thân run bần bật, rơm cỏ phủ kín người kêu rào rào, năm bím tóc lớn trên đầu lắc lư sang hai bên. Nhìn động tác là phân biệt được đang tới đoạn nào: "đánh sương", "vây săn", hay "được mồi mừng thắng". Đó là Mao Cổ Tư — điệu múa hòa làm một giữa hát, múa và thoại, được coi là hóa thạch sống để nghiên cứu hình thái sinh hoạt sơ khai của dân tộc Thổ Gia.

Bộ phim ngắn nghệ thuật Hunting (狩·猎) đem toàn bộ nghi lễ ấy lên màn ảnh, và trong năm 2026 đã mang về bảy vinh dự quốc tế. Đạo diễn là Từ Lợi (徐利 / Xu Li), giảng viên ngành Nghệ thuật và Công nghệ thuộc Học viện Thiết kế liên kết Nantes, Học viện Mỹ thuật Trung Quốc (中国美术学院) — một trong hai trường mỹ thuật hàng đầu Trung Quốc.

Quay ở đâu, quay cái gì

Bối cảnh là làng Thạch Đê (石堤村), trấn Điến Phòng, huyện Long Sơn, châu tự trị dân tộc Thổ Gia và Miêu Tương Tây, tỉnh Hồ Nam. Đây là làng người Thổ Gia sinh sống tập trung, sở hữu nhiều nghệ nhân kế thừa di sản phi vật thể ở đủ bốn cấp — quốc gia, tỉnh, châu và huyện. Nghệ nhân kế thừa cấp quốc gia của điệu múa Mao Cổ Tư Thổ Gia Tương Tây là Bành Nam Kinh (彭南京 / Peng Nanjing) chính là người làng này.

Đạo diễn mời chính các nghệ nhân bản địa mặc áo làm bằng lá cọ và vỏ cây, rồi thông qua trình diễn tái hiện một cuộc săn bắn nguyên thủy hoàn chỉnh. Trình tự đầy đủ như sau: quan sát thời tiết, tập hợp đội hình, tìm và bắt con mồi, tế trời đất và thần núi, chia sẻ thức ăn, mừng săn được, và cuối cùng khép lại bằng nghi thức cầu sinh sôi nảy nở.

Theo mô tả của nhà trường, phim là "một tác phẩm hình ảnh văn hóa dung hợp đặc tính tài liệu và thực nghiệm". Nó không dừng ở việc tái hiện động tác và khung cảnh, mà đào vào cấu trúc biểu tượng và hàm nghĩa tinh thần chứa trong nghi lễ, làm lộ ra mối liên hệ sâu giữa tự nhiên, cá thể, cộng đồng và vòng tuần hoàn của sự sống. Thông qua sự đan xen giữa ngôn ngữ cơ thể và các ký hiệu nguyên thủy, phim tìm cách dựng lại một cuộc đối thoại văn hóa nằm giữa ký ức lịch sử và cái nhìn đương đại.

Mao Cổ Tư là gì

"Mao Cổ Tư" là phiên âm tiếng Thổ Gia. Điệu múa này lưu truyền ở các thôn bản thuộc các huyện Long Sơn, Vĩnh Thuận, Bảo Tĩnh, Cổ Trượng — vùng cư trú tập trung của người Thổ Gia ở Tương Tây. Năm 2006, Mao Cổ Tư được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia của Trung Quốc.

Giá trị của nó nằm ở chỗ nó không phải một tiết mục sân khấu được sáng tác, mà là dấu vết còn lại của phương thức sinh hoạt tiền nông nghiệp. Với nhà nghiên cứu, đây là cửa sổ hiếm hoi nhìn vào hình thái sống của người Thổ Gia thời kỳ sớm nhất.

Bảy giải quốc tế — và một lời nói thật về chúng

Tháng 8/2026, giải Hollywood Best Indie Film Awards 2026 công bố kết quả, và Hunting giành hạng mục Phim độc lập xuất sắc nhất. Trước đó trong năm, phim còn nhận:

• Giải Danh dự — Liên hoan phim quốc tế WSXA Paris
• Tokyo Film & Script Awards
• "Giải đề cử đặc biệt của Ban tổ chức" — Liên hoan phim ARFF Berlin
• "Phim tài liệu xuất sắc nhất" — Bangkok Film Awards
• Đề cử danh dự — Hollywood Shorts
• Lọt tuyển chọn — Venice Shorts

Điều đáng chú ý hơn giải thưởng, có lẽ là mô hình sản xuất: một giảng viên đại học mỹ thuật, một ngân sách nhỏ, một ê-kíp ba người, và một cộng đồng nghệ nhân di sản phi vật thể đóng vai chính bằng chính nghi lễ của mình. Đây là dạng phim mà hệ thống liên hoan lớn hiếm khi để mắt tới, nhưng lại giữ được thứ mà rất nhiều phim tài liệu dân tộc học không giữ nổi: người trong cuộc không diễn lại văn hóa của mình cho máy quay, họ thực hành nó.

Câu mở đầu bản tin của Hồ Nam Nhật báo tóm gọn toàn bộ câu chuyện theo lối rất báo chí địa phương: "Mao Cổ Tư của Long Sơn, cột rơm quanh người, hét bằng tiếng Thổ Gia, đã đoạt giải Phim độc lập xuất sắc nhất Hollywood."

Câu hỏi thường gặp