Chàng trai sinh năm 2000 mang Cáp Nhĩ Tân tàn tạ đến Berlinale

Khuất Tĩnh Khải đặt tên bộ phim tàn khốc nhất chương trình phim ngắn Berlinale theo một món ăn nhà nghèo vùng Đông Bắc — và mang về 20.000 euro.

Bộ phim mở ra bằng một gương mặt trẻ con không đọc nổi. Không giận dữ, không sợ hãi, không cầu xin — chỉ là một bề mặt đóng kín mà máy quay không xuyên qua được. Phía sau gương mặt ấy, như ban giám khảo Berlinale mô tả, là "màn dàn dựng một cuộc kháng cự của trẻ nhỏ, được tạo nên từ việc tự làm đau mình và làm đau người khác".

Ngày 21/2/2026, tại lễ trao giải Liên hoan phim Quốc tế Berlin lần thứ 76, Berlinale Shorts CUPRA Filmmaker Award — giải thưởng kèm tiền mặt 20.000 euro, hạng mục thứ ba của chương trình phim ngắn sau Gấu Vàng và Gấu Bạc — được trao cho Địa tam tiên (地三鲜, tựa quốc tế Kleptomania) của đạo diễn Trung Quốc Khuất Tĩnh Khải (屈靖凯 / Qu Jingkai).

Cái tên là một trò đùa cay đắng

Người không biết tiếng Trung sẽ chỉ thấy tựa quốc tế Kleptomania — chứng ăn cắp vặt. Nhưng tên gốc Địa tam tiên lại là tên một món ăn: khoai tây, cà tím và ớt xanh chiên rồi rim, món mặn rẻ tiền quen thuộc trên mâm cơm mọi gia đình lao động vùng Đông Bắc Trung Quốc. Đặt cái tên ấy lên một bộ phim về bạo lực gia đình và sự biến mất của con người là một lựa chọn có tính toán: thứ tàn nhẫn nhất trong phim không phải cái bất thường, mà là cái bình thường.

Bối cảnh là Cáp Nhĩ Tân, thành phố công nghiệp phía bắc đang lụi tàn. Theo mô tả chính thức của Berlinale, "một cơn gió thô ráp thổi giữa những khối chung cư ảm đạm". Trong thế giới của người lớn ấy, một cậu bé nổi loạn vật lộn tìm đường đi. Quay hướng nào cậu cũng chạm phải sự lạnh nhạt cảm xúc, thô lỗ và bạo lực. Ăn hoặc bị ăn, hệt như thời khủng long. Phim dựng lên chân dung u ám của một xã hội bằng những hình ảnh vỡ vụn.

Nguyên văn lời tuyên dương của ban giám khảo

Ban giám khảo Phim ngắn Quốc tế năm nay gồm ba người: đạo diễn Ameer Fakher Eldin (Syria), nhà báo văn hóa kiêm nhà phê bình phim Stefan Grissemann (Áo), và nghệ sĩ kiêm nhà văn Gabriele Stötzer (Đức). Chính bà Stötzer là người đọc lời tuyên dương bằng tiếng Đức trên sân khấu:

“Bộ phim này dẫn chúng ta xuống một tầng vực thẳm của xã hội, nơi sự hung hãn, bạo lực, sự biến mất của con người và đồ vật, cái chết và sự khuất phục tinh thần đều được đặt vào phông nền của một đời sống thường nhật bình thường. Chúng ta bị cuốn phăng qua những tình huống khác nhau của một hiện thực độc hại, cùng thứ siêu ngôn ngữ luôn đi kèm nó — phát ra từ radio, từ trò chơi điện tử, từ những mẩu chuyện ngẫu nhiên trong ô tô — nơi người ta không ngừng ăn và không ngừng xâu xé nhau. Phim mở đầu bằng gương mặt không thể đọc được của một đứa trẻ, một gương mặt dường như không cho phép ai xuyên qua. Điều diễn ra phía sau gương mặt ấy là màn dàn dựng một cuộc kháng cự của trẻ nhỏ, tạo nên từ việc tự làm đau mình và làm đau người khác. Đứa trẻ không chịu khuất phục các quy tắc thích nghi, nên bị trừng phạt, bị chối bỏ, bị người khác định đoạt. Vậy mà nó vẫn tìm ra cho mình một cách để giữ khoảng cách: việc tạo hình nghệ thuật một bức tranh, thứ mà nó dùng để giơ lên trước mặt người lớn như tấm gương phản chiếu sự nhẫn tâm của họ, và để đẩy họ ra xa.”

— Gabriele Stötzer, thay mặt Ban giám khảo Phim ngắn Quốc tế Berlinale 2026

Đáng chú ý là ban giám khảo không nhắc một chữ nào tới Trung Quốc trong toàn bộ lời tuyên dương. Thứ họ đọc ra từ bộ phim không phải một lát cắt xã hội học về một quốc gia cụ thể, mà là cơ chế phổ quát của bạo lực trong gia đình — và cách một đứa trẻ tìm ra nghệ thuật như phương tiện tự vệ cuối cùng.

Tác phẩm thứ ba của một đạo diễn trẻ

Khuất Tĩnh Khải không phải người mới. Hồ sơ Berlinale ghi lại ba phim ngắn của anh: Kim Bào (tựa quốc tế Soak) năm 2022, Nghê Thái Đảo (tựa quốc tế Mimetic Island) năm 2023, và Địa tam tiên năm 2026. Anh vừa đạo diễn vừa viết kịch bản cho cả ba. Ba phim trong bốn năm, mỗi phim một bước dài hơn — và bước thứ ba đưa anh thẳng vào chương trình phim ngắn của một trong ba liên hoan phim lớn nhất thế giới.

Vị trí thật của giải thưởng này

Cần nói rõ để tránh hiểu nhầm: CUPRA Filmmaker Award không phải giải cao nhất của chương trình phim ngắn Berlinale. Thứ tự là Gấu Vàng cho Phim ngắn xuất sắc nhất, rồi Gấu Bạc Giải thưởng Ban giám khảo, rồi mới đến CUPRA. Năm nay Gấu Vàng thuộc về Someday a Child (Yawman ma walad) của nữ đạo diễn Lebanon Marie-Rose Osta, còn Gấu Bạc trao cho A Woman's Place Is Everywhere của Fanny Texier.

Điểm khác biệt thực tế nằm ở hệ quả: phim thắng Gấu Vàng đủ điều kiện tranh đề cử Oscar phim ngắn năm kế tiếp, còn CUPRA thì không. Bù lại, CUPRA là giải duy nhất trong ba giải có kèm tiền mặt, và 20.000 euro với một đạo diễn phim ngắn độc lập không phải con số nhỏ — nó thường đủ để làm phim tiếp theo.

Ban giám khảo đã xem 21 phim ngắn từ khắp thế giới trong chương trình Berlinale Shorts 2026. Trong ba giải trao ra, Địa tam tiên là tác phẩm Hoa ngữ duy nhất.

Câu hỏi thường gặp